Քաղաքացիակենտրոն
լրատվություն

Ռուսաստանը Լաչինի միջանցքը հանձնեց Ադրբեջանին. Ի՞նչ է դա նշանակում Ղարաբաղի հայերի համար. BBC-ի անդրադարձը

Ռուսաստանը Լաչինի միջանցքը հանձնեց Ադրբեջանին. Ի՞նչ է դա նշանակում Ղարաբաղի հայերի համար. BBC-ի անդրադարձը
Միջազգային
16:33, 26 август 2022
Ռուս խաղաղապահները Ադրբեջանի վերահսկողությանը հանձնեցին Լաչինի միջանցքը՝ վեց կիլոմետրանոց լեռնային ճանապարհ, որն առանցքային նշանակություն ունի ամբողջ տարածաշրջանի համար։ Այդ ճանապարհը կապում է Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը։

Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը տևեց 44 օր և ավարտվեց 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին. այդ օրը Ադրբեջանի նախագահն ու Հայաստանի վարչապետը Վլադիմիր Պուտինի միջնորդությամբ ստորագրեցին համատեղ հայտարարություն։

Բացի հրադադարից և Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ գտնվող տարածքներ Ադրբեջանի վերադարձից, որոնք 1994 թվականից վերահսկում էին հայկական ուժերը, Իլհամ Ալիևն ու Նիկոլ Փաշինյանն այդ ժամանակ պայմանավորվել էին, թե ինչ անել Լաչինի միջանցքի՝ միակ ցամաքային ճանապարհի հետ, որը Հայաստանը կապում էր չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտի հետ։ Քաղաքը և հենց Հայաստանից Լեռնային Ղարաբաղ տանող ճանապարհը վերահսկվում էր ռուս խաղաղապահների կողմից. նրանք ունեն հինգ տարվա մանդատ՝ երկարաձգելու հնարավորությամբ։

Հայերը լքում են Լաչինը՝ չնայած Ղարաբաղում պատերազմի ավարտին և ռուս խաղաղապահների ներկայությանը 
2021 թվականին Լաչինում կար ընդամենը 80 բնակիչ։ Նրանցից շատերը սարսափով պատմում էին, թե ինչպես են հարևան գյուղերում, որոնք անցնում են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, տեղացիներին շատ քիչ ժամանակ տալիս իրերը հավաքելու և հեռանալու համար։
Շատերը գնալու տեղ չունեին։ Լաչինի սակավաթիվ բնակիչները ոչ մի տեղ չեն ցանկացել գնալ։ Բայց հիմա հավանաբար ստիպված են:

Վիճահարույց ճանապարհ
 
Պատերազմի ավարտից հետո մեկուկես տարին կարելի էր բնութագրել որպես առանց խաղաղության և առանց պատերազմի ժամանակ։
Պարբերաբար տեղի են ունեցել տեղային սրացումներ. Էսկալացիայի համար հիմնականում մեղադրում էին Ադրբեջանին, որն այս տարվա մարտին վերահսկողության տակ վերցրեց նույնիսկ մեկ այլ բնակավայր և բարձունք հակամարտության գոտում։

Բայց Ղարաբաղում իրավիճակը զգալիորեն վատթարացավ հուլիսի վերջին։ Սկզբում Լեռնային Ղարաբաղի չճանաչված Հանրապետության իշխանությունները հայտարարում էին, որ ադրբեջանցիները փորձել են հատել շփման գիծը։ Այնուհետև ռուս խաղաղապահները զեկուցել են Ադրբեջանի կողմից «հրադադարի ռեժիմի երեք խախտման» մասին։ Դրանից հետո կողմերը սկսել են միմյանց մեղադրել հրետակոծության մեջ։ Փոխհրաձգության ժամանակ զոհվել են մի քանի զինվորներ։ 

Սրացում Լեռնային Ղարաբաղում. ինչու է դա կարևոր

Որոշ անկախ փորձագետներ այդ ժամանակ նշում էին, որ առճակատման նոր փուլը կապված է այն բանի հետ, որ Իլհամ Ալիևը ցանկանում է Երևանին մղել հնարավորինս շուտ լուծել վիճելի հարցերը։ Իսկ ժամանակը դրա համար բարեհաջող է. մինչ Ռուսաստանը զբաղված է ուկրաինական պատերազմով, և ամբողջ աշխարհը հետևում է տեղի ունեցողին, ադրբեջանցիները որոշեցին ավելի ագրեսիվ գործել՝ առանց զգուշանալու խաղաղապահներից։ 

Հիմնական չլուծված խնդիրը հենց Լաչինի միջանցքն էր, որի նկատմամբ Ադրբեջանը ցանկանում էր շատ մոտ ապագայում վերահսկողություն հաստատել։

Պատերազմի ավարտը նշանավորող համաձայնագրով Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է որոշեին Լաչինը շրջանցող նոր երթուղու կառուցման ծրագիրը։ Ռուս խաղաղապահները պետք է տեղափոխվեին նոր ճանապարհ: Դրա համար երեք տարի է տրվել, իսկ ժամկետը դեռ չի լրացել։

Օգոստոսի 3-ին իրավիճակի ուժեղ սրացումից հետո Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը Լաչինի միջանցքի վերաբերյալ Բաքվի պահանջներն անհամաչափ համարեց. նա պնդեց, որ Հայաստանը առայժմ չի համաձայնել նոր ճանապարհ կառուցելու որևէ ծրագրի։

Ադրբեջանին դա չշփոթեցրեց. այդ ժամանակ նա արդեն ավարտում էր մայրուղու իր հատվածի կառուցումը, որը սկսվում է Լաչինի շրջանի Հայաստանի հետ սահմանից և միանում Շուշիի մայրուղու հետ - Ստեփանակերտ։ Այժմ, հայտարարել է Բաքուն, ճանապարհը լիովին պատրաստ է օգտագործման։ 

Ադրբեջանը կարծում է, որ Հայաստանն այս ամբողջ ընթացքում միտումնավոր է ձգձգել ծրագրի համաձայնեցումը և իր հատվածի կառուցումը։ Երևանը պնդում էր, որ պետք է սպասել մինչև լրանա երեք տարին։

Բայց հուլիսի վերջի-օգոստոսի սկզբի սրացումից հետո գործընթացն արագացավ։ Չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը հայտարարել է, որ Ադրբեջանը պահանջում է մինչև օգոստոսի 5-ը ազատել Լաչինը և  Աղավնո գյուղը։ Ավելի ուշ  ժամկետը տեղափոխվեց օգոստոսի 25։

Լաչինի միջանցքի հանձնման նախօրեին հարց ծագեց՝ ինչպե՞ս է ԼՂՀ-ն հաղորդակցվելու Հայաստանի հետ, եթե ճանապարհն անցնի Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։ 

Միջանցքի հանձնումից առաջ ԼՂՀ իշխանությունները առաջարկել են օգտվել այլընտրանքային ճանապարհից. մարդիկ կկարողանան օգտվել ճանապարհից, որն անցնում է այժմ արդեն Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած Շուշիի մոտով և գտնվում է ռուս խաղաղապահների վերահսկողության տակ։

Սակայն խնդիրն ամբողջությամբ չի լուծվում. Հայաստանն ու ԼՂՀ-ն դեռ պետք է նոր ժամանակավոր միջանցք տեղափոխեն էլեկտրասյուներն ու կապի մալուխները։

 Իսկ Ղարաբաղի բնակիչների համար հիմնական խնդիրը մնում է գազատարը. այն մասամբ անցնում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներով, և այդ խնդիրը դեռևս լուծված չէ։